1. Triệu chứng cơ năng và toàn thân: bệnh khởi phát đột ngột hoặc từ từ

- Ho: là triệu chứng xuất hiện sớm, ho thành cơn, hoặc ho thúng thắng, thường là ho có đờm, một số trường hợp ho khan. trường hợp điển hình đờm có màu rỉ sắt, các trường hợp khác đờm có màu vàng hoặc màu xanh, đôi khi khạc đờm như mủ. đờm có thể có mùi hôi, thối.

- Đau ngực: đau ngực vùng tổn thương, đau ít hoặc nhiều, có trường hợp đau rất dữ dội.

- Khó thở: viêm phổi nhẹ không có khó thở, những trường hợp nặng bệnh nhân thở nhanh nông, có thể có co kéo cơ hô hấp.

- Sốt: sốt thành cơn hay sốt liên tục cả ngày, kèm theo rét run hoặc không. nhiệt độ có thể lên tới 40-410c, có những trường hợp chỉ sốt nhẹ 38-38,50c, những trường hợp này thường xảy ra ở những bệnh nhân có sức đề kháng giảm nhiều như: suy giảm miễn dịch, người già, trẻ nhỏ, có các bệnh mạn tính kèm theo.

- Da nóng, đỏ thường thấy ở những bệnh nhân sốt cao; khi xuất hiện dấu hiệu tím môi, đầu chi, chứng tỏ đã có suy hô hấp.

- Môi khô, một số trường hợp có hecpet hoặc ban xuất huyết trên da; lưỡi bẩn, hơi thở hôi. bệnh nhân thường mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn; có thể có đau đầu, đau mỏi người ở những trường hợp viêm phổi do vi rút, M. pneumoniae…

- Trường hợp nặng hoặc những trường hợp viêm phổi ở trẻ em có thể có thể có rối loạn ý thức.

2. Khám bệnh nhân có thể thấy

- Khám phổi: tần số thở tăng, có co kéo cơ hô hấp hoặc không; khám phổi có hội chứng đông đặc (rung thanh tăng, rì rào phế nang giảm, gõ đục), ran ẩm, ran nổ vùng tổn thương

- Khám các bộ phận khác: mạch nhanh, huyết áp bình thường; trường hợp nặng có sốc, huyết áp thấp, mạch nhỏ, nhanh.

Trong những trường hợp như vậy, khi đi khám bệnh, các xét nghiệm thông thường được các bác sỹ yêu cầu thực hiện với những bệnh nhân bao gồm

3. Chụp xquang phổi: trên phim chụp phổi thấy xuất hiện:

Hình trắng mờ một vùng của phổi, hình mờ này trong những trường hợp điển hình có hình tam giác mà đỉnh tam giác quay về phía rốn phổi. Tuy nhiên trong hầu hết các trường hợp, trên phim chụp phổi chỉ thấy hình đám mờ trắng hoặc hình những nốt mờ tập trung ở một vùng của phổi. Một số ít trường hợp thấy hình ảnh góc tạo bởi khung xương sườn và cơ hoành tù (những trường hợp này thường có tràn dịch màng phổi kèm theo).

4. Công thức máu: thấy hình ảnh bạch cầu trong máu tăng cao > 10giga/lít. Một số ít trường hợp có thể thấy bạch cầu giảm < 4giga/lít.

5. Cấy đờm, cấy máu để tìm căn nguyên vi sinh gây viêm phổi.

Ngoài ra còn một số các xét nghiệm khác được chỉ định làm trong những trường hợp bệnh cụ thể.

Ths. Nguyễn Thanh Hồi – Khoa Hô Hấp BV. Bạch Mai

Các bệnh cảnh lâm sàng thường gặp là nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm phổi, viêm phế quản, các dạng ít gặp hơn là sốt kéo dài, tổn thương thần kinh, da, tim mạch, cơ, xương.

M. pneumoniae có thể gây thành dịch ở những vùng thành thị, thường khởi phát vào mùa thu và tồn tại trong cộng đồng từ 12-30 tháng với chu kỳ từ 3-7 năm. Bệnh lây truyền qua đường hô hấp từ các giọt chất tiết đường hô hấp bắn ra khi ho, thường trong giai đoạn cấp của bệnh. Khác với những bệnh lây truyền qua đường hô hấp khác như cúm, sởi…, sự lây truyền M. pneumoniae chậm chạp và kín đáo hơn.

Hơn 30 năm qua, đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy nhiễm M. pneumoniae chiếm một tỉ lệ rất cao trong các bệnh viêm phổi mắc phải trong cộng đồng, đặc biệt ở trẻ em trên 5 tuổi, tỉ lệ phân lập thay đổi từ 18 đến 40%.

Triệu chứng của bệnh

Khởi bệnh từ từ là đặc điểm giúp phân biệt với những nhiễm trùng hô hấp do các siêu vi như cúm và adenovirus. Sau thời gian ủ bệnh kéo dài 2-3 tuần, bệnh khởi phát với các triệu chứng nhức đầu, mệt mỏi, sốt, sổ mũi, ho, khò khè… Ở trẻ em, sốt và ho thường là triệu chứng khởi phát, cũng là lý do khiến bệnh nhân nhập viện. Sốt thường không cao, dưới 39 độ C, triệu chứng ho nổi bật nhất, ho liên tục, khởi đầu ho khan sau đó có đàm, ho nặng dần trong 2 tuần lễ đầu rồi giảm dần. Có trường hợp ho kéo dài từ 3-4 tuần, triệu chứng này quan trọng và gợi ý ngay đến chẩn đoán nhiễm M. pneumoniae thể phổi. Các triệu chứng khác của đường hô hấp cũng có thể gặp như chảy mũi, viêm họng. Ngoài ra ói, tiêu chảy, chán ăn là những triệu chứng thường gặp ở trẻ nhỏ, trong khi mệt mỏi, nhức đầu thường ghi nhận ở trẻ lớn.

Tổng trạng bệnh nhân thường ít thay đổi, mặc dù bệnh thường kéo dài nhiều tuần, khám phổi có thể thấy triệu chứng viêm phổi (ran phế nang, ran phế quản), hoặc có thể không phát hiện được triệu chứng gì. Những triệu chứng ngoài phổi như phát ban ngoài da, mề đay, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim, thiếu máu, viêm não, viêm màng não, viêm tủy là những dạng rất hiếm gặp.

Điều trị bệnh

M. pneumoniae nhạy cảm với kháng sinh họ Macrolide như erythromycin, clarithromycin, azythromycin, rocithromycin, tetracycline, chloramphenicol và một số aminoglycoside, quinolone. Thời gian điều trị thường kéo dài từ 2-3 tuần, triệu chứng ho thường khỏi lâu nhất. Hình ảnh tổn thương trên X-quang biến mất chậm, có thể tồn tại kéo dài nhiều tuần sau khi bệnh nhân khỏi bệnh. Các biện pháp điều trị khác là đảm bảo dinh dưỡng, uống nước đầy đủ và bệnh nhân cần được nghỉ ngơi, tránh làm việc nặng trong 2 tuần.

Cách chăm sóc trẻ bệnh

- Khi trẻ sốt nhẹ, cho trẻ mặc quần áo mỏng, thoáng, uống nhiều nước.

- Tránh tiếp xúc với khói, bụi, thuốc lá, không khí lạnh vì sẽ kích thích trẻ ho.

- Đối với trẻ bú mẹ, vẫn tiếp tục cho trẻ bú, cần tăng số lần bú và kéo dài thời gian mỗi lần bú, vì khi bệnh cơ thể trẻ sẽ rất yếu, làm khả năng mút vú kém đi. Nếu trẻ bú không đủ, có thể vắt sữa và cho trẻ uống bằng muỗng.

- Đối với trẻ lớn, cho trẻ ăn các thức ăn giàu dinh dưỡng, mềm, dễ tiêu hóa, chia nhỏ lượng thức ăn của mỗi bữa và tăng số lần ăn. Cho trẻ uống nhiều nước.

- Sau khi trẻ khỏi bệnh, tăng lượng và số lần ăn để giúp trẻ phục hồi dinh dưỡng.

Nếu điều trị không đúng, bệnh có thể diễn tiến nặng gây suy hô hấp, tử vong (khoảng 1,4%) hoặc làm giảm chức năng hô hấp sau này. Tuy nhiên, nếu điều trị đúng thì đa số các trường hợp bệnh sẽ khỏi hoàn toàn. Điều trị bệnh, ngoài mục đích tiêu diệt vi khuẩn để giảm bớt triệu chứng, còn nhằm rút ngắn thời gian có triệu chứng để hạn chế lây lan. Thuốc chủng ngừa M. pneumoniae đã được nghiên cứu từ năm 1965, tuy nhiên hiệu quả thấp và tỉ lệ tái nhiễm rất cao, do vậy cách ly trẻ bệnh vẫn là biện pháp phòng ngừa chính để giảm lây lan.

Cần thiết nghĩ đến M. pneumoniae trong các trường hợp ho kéo dài, không đáp ứng với điều trị bằng kháng sinh nhóm beta lactamine.

Theo Suc khoe doi song

Tôi đã đi khám ở viện lao Phạm Ngọc Thạch, nhưng chuẩn đoán không có lao, mà là ho viêm họng thành kinh niên không thể trị khỏi được ?!

Tôi thường bị ho vào những mùa lạnh trong năm, kéo dài mấy tháng liền, rất rát cổ họng. Quý báo có thể cho tôi biết vài nơi chuyên trị bệnh ho? Tôi không tin với công nghệ y học như ngày nay mà lại bó tay với căn bệnh ho lâu năm như thế? (Minh Trung)

- Qua lời bạn kể, có thể nghĩ đến bệnh viêm phế quản mãn tính. Người ta thừa nhận đơn thuần về mặt dịch tễ học: một người được cho là bị viêm phế quản mãn tính nếu ho và khạc đờm dai dẳng mỗi năm ít nhất trong 3 tháng, và kéo dài ít nhất trong hai năm liền.

Viêm phế quản mãn tính thuộc loại bệnh phế quản mãn tính tắc nghẽn. Nguyên nhân chủ yếu do nghiện thuốc lá, ngoài ra còn do ô nhiễm môi trường ở thành thị, hoặc do thời tiết.

Đầu tiên bệnh mới ở giai đoạn thiểu năng thông khí, chưa có rối loạn các khí trong máu. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh tiến triển đến suy hô hấp mãn tính, với thiếu oxy máu, rồi kết hợp với ưu thán, sau có tăng áp lực động mạch phổi, cuối cùng là bệnh tim – phổi mãn tính với suy tâm thất phải. Bệnh nhân thường tử vong do suy hô hấp cấp thứ phát sau bội nhiễm phế quản, do tắc động mạch phổi hoặc do suy tim (phải).

Phát hiện và chữa sớm ở giai đoạn mới có thiểu năng thông khí, bệnh có khả năng ổn định và cải thiện tốt về mặt cơ năng, làm việc được lâu dài.

1. Trước hết phải cai nghiện hẳn thuốc lá vì bệnh không thể tiến triển tốt nếu bệnh nhân còn hút thuốc. Đồng thời, tránh nơi ô nhiễm môi trường, thay đổi không khí đến vùng nóng và khô ráo thì rất tốt.

2. Vận động liệu pháp hô hấp để làm dễ khạc đờm, tăng dung lượng thở. Nên nhờ một chuyên gia lý liệu pháp hướng dẫn trước khi tự làm tại nhà. Các phương pháp thở khí công, Yoga cũng rất tốt.

3. Cho thuốc dãn phế quản: Theophybline chậm hay khí dung Ventoline

4. Điều trị mạnh, sớm và đủ lâu các đợt nhiễm trùng (bội nhiễm) bằng kháng sinh thích hợp: Clamoxyl, Erythromycine, đồng thời chữa tiệt căn các ổ nhiễm trùng răng, tai, mũi, họng. Không nên điều trị dự phòng kháng sinh về mùa đông vì vô ích (Không chữa bao vây) và còn có hại vì gây kháng thuốc.

5. Nếu có điều trị nên chủng (tiêm) phòng mắc cúm trước mùa đông và chủng phòng vi trùng về mùa thu

Không nên làm:

- Cho thuốc giảm ho, vì hạn chế khạc đờm. Ngược lại phải làm cho bệnh nhân dễ khạc đờm, uống nhiều nước là biện pháp long đờm tốt. Nên nhớ cách chống ho tốt nhất là phối hợp thuốc dãn phế quản + vận động liệu pháp hô hấp + thuốc chống nhiễm trùng + cai thuốc lá.

- Cho thuốc ngủ hoặc thuốc chống lo âu làm giảm hô hấp có thể gây ra tai họa

- Cho thuốc an thần vi trạng thái vật vã, kích thích thường là dấu hiệu ưu thán cấp.

- Cho thuốc chống nhiễm trùng có hệ thống (bao vây) khi trạng thái hô hấp nặng lên, vì tình trạng này có khi thể hiện một căn nguyên khác (lấp quản phổi, khí phế thũng, nhất là ung thư phế quản)

- Cũng không nên cho thuốc kích thích hô hấp Corticoide, thuốc chống đông dài hạn vì nguy hiểm

Bạn nên đi khám bác sĩ chuyên khoa hô hấp để được điều trị chu đáo và hiệu quả!

BS LƯU MẠNH TÙNG
Chuyên khoa II, Nội khoa

Theo Tuổi trẻ