Nhận diện “sát thủ”

Bệnh mạch vành xảy ra do lớp nội mạc mạch vành bị tổn thương, thường do những mảng xơ vữa (tình trạng xơ vữa động mạch), gây hẹp lòng mạch máu này. Càng ngày, mảng xơ vữa hình thành nhiều hơn, làm hẹp càng nhiều, khiến cơ tim không nhận đủ máu nuôi dưỡng (tình trạng thiếu máu cơ tim) gây ra triệu chứng đau thắt ngực, khó thở… Nếu một hoặc nhiều nhánh mạch vành hẹp nặng hoặc tắc hoàn toàn (do mảng xơ vữa bị nứt, vỡ, loét hoặc do hình thành cục máu đông) sẽ gây ra nhồi máu cơ tim, có thể đưa tới choáng tim, suy tim, rối loạn nhịp tim, tử vong…

Bệnh mạch vành là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Tại các nước phát triển, đây là một trong những bệnh thường gặp nhất. Việt Nam chưa có thống kê nhưng số bệnh nhân mắc bệnh mạch vành ngày càng nhiều, lứa tuổi cũng trẻ hơn. Các nước châu Á một khi phát triển như các nước phương Tây cũng có tần suất bệnh gia tăng, như Singapore hiện có tần suất bệnh mạch vành không kém các nước phương Tây.

Cảnh giác triệu chứng đau ngực

Bệnh mạch vành thường gặp ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm (trước 55 tuổi), người hút thuốc lá, người mắc bệnh tăng huyết áp, rối loạn chuyển hoá mỡ, tiểu đường. Béo phì, ít hoạt động thể lực và stress cũng đóng vai trò quan trọng trong sự tiến triển của xơ vữa động mạch và bệnh mạch vành.Triệu chứng thường gặp nhất trong bệnh mạch vành là đau thắt ngực. Người bệnh cảm thấy tim bị đè nén, bóp nghẹt, nặng ngực, khó thở, thường xảy ra khi gắng sức, xúc động, tức giận… Đau lan ra hàm, vai, tay và có thể kèm theo nôn ói, vã mồ hôi, hơi thở ngắn, yếu, mệt, chóng mặt… Đau thắt ngực tăng lên về tần số hoặc xảy ra cả khi nghỉ ngơi được gọi là “không ổn định”. Đau thắt ngực không ổn định có nguy cơ cao đưa đến nhồi máu cơ tim (nhồi máu cơ tim cũng gây đau thắt ngực nhưng nặng nề và kéo dài hơn, thường trên 15 phút; người bệnh thấy đau dữ dội đến mức không chịu nổi và có cảm giác sợ hãi, hoảng loạn).

Mọi người, nhất là những người có yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành hoặc đã được chẩn đoán mắc bệnh cần hết sức cảnh giác với triệu chứng đau ngực. Nếu cảm thấy đau ngực và có một trong các tình huống sau thì có khả năng bị nhồi máu cơ tim, cần đến bệnh viện ngay: đau ngực có tính chất tương tự đau thắt ngực, cảm giác đau dữ dội, liên tục (kéo dài trên 15 phút), đau như bóp nghẹt tim, đè ép ngực; cảm giác đau ngực khác lạ, chưa từng xảy ra hoặc đau tăng lên nhiều so với các lần đau ngực trước đây; người trên 40 tuổi và có một trong những yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành; trong gia đình có người mắc bệnh tim mạch khi còn trẻ (dưới 55 tuổi)… Để chẩn đoán và đánh giá bệnh, bác sĩ cần dựa vào bệnh sử, làm các xét nghiệm như đo điện tâm đồ, siêu âm tim, điện tâm đồ và siêu âm tim gắng sức, chụp động mạch vành… Trong đó, chụp động mạch vành là “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán bệnh mạch vành. Tuỳ trường hợp, bác sĩ sẽ chọn lựa, phối hợp các phương pháp điều trị như: điều chỉnh lối sống, dùng thuốc, can thiệp động mạch vành qua da (nong bằng bóng, đặt giá đỡ), phẫu thuật bắc cầu mạch vành.

Để mạch vành được thông suốt

Dù có hay không mắc bệnh mạch vành, đã điều trị hay chưa thì việc áp dụng lối sống phù hợp sẽ giúp phòng ngừa và làm chậm diễn tiến bệnh.

Dù có hay không mắc bệnh mạch vành, đã điều trị hay chưa thì việc áp dụng lối sống phù hợp sẽ giúp phòng ngừa và làm chậm diễn tiến bệnh. Trong sinh hoạt hàng ngày, cần: tuyệt đối không hút thuốc lá; theo dõi huyết áp, kiểm soát huyết áp nếu bị tăng; trường hợp mắc bệnh tiểu đường thì cần điều trị và kiểm soát tốt mức đường huyết; kiểm tra và điều trị rối loạn chuyển hoá mỡ máu; thường xuyên vận động và tập thể dục ở mức vừa sức; có chế độ ăn hợp lý, đủ dinh dưỡng (kiêng các thực phẩm có chứa nhiều mỡ như nội tạng động vật, thịt mỡ, bơ, lòng đỏ trứng, da gà, trứng cá… Ăn các loại rau tươi, hoa quả, các loại đậu và chế phẩm từ đậu nành, thịt nạc, cá, tôm… Hạn chế dùng trà đặc, càphê. Ít ăn mặn. Không uống rượu, bia… Tránh thừa cân. Sống điều độ, có giờ giấc nghỉ ngơi, tránh bị stress…)

Bệnh mạch vành có thể diễn biến tiềm tàng trong nhiều năm. Đa số trường hợp, các triệu chứng không được để ý cho đến khi động mạch vành bị hẹp nhiều đến một mức độ đáng kể. Cũng có trường hợp bệnh chỉ được biết đến khi đã xuất hiện biến chứng, bị nhồi máu cơ tim. Vì thế, dù không có triệu chứng thì mọi người cũng phải hết sức cảnh giác!

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính đến năm 2020, bệnh tim mạch chiếm khoảng 40% tỷ lệ người chết vì bệnh trên thế giới. Nguyên nhân chủ yếu gây ra các bệnh tim mạch chính là những rắc rối trong việc tuần hoàn máu. Những trở ngại trong quá trình tuần hoàn máu ở các động mạch và tĩnh mạch sẽ làm cho các cơ quan và tế bào trong cơ thể bị thiếu hụt nguồn cung cấp ô-xy cũng như chất dinh dưỡng.

Hệ thống tuần hoàn của cơ thể (hay còn gọi là hệ thống tim mạch) bao gồm một máy bơm (tim), một hệ thống mạch có áp suất cao giữ nhiệm vụ phân phối (các động mạch), các mạch trao đổi và tập hợp những mạch có áp suất thấp giữ nhiệm vụ chuyển hồi (các tĩnh mạch). Hệ thống tuần hoàn có chức năng điều chỉnh và hợp nhất các chức năng trong cơ thể thành một khối thống nhất, cung cấp nguồn dinh dưỡng và ô-xy liên tục cho các bộ phận khác nhau trong cơ thể. Chúng còn đóng góp vào việc loại thải các chất độc (những sản phẩm phụ của hệ tiêu hóa). Chính vì vậy, nếu máu không được lưu thông tốt, tình trạng nhẹ nhất mà chúng ta gặp phải sẽ là cảm giác tê cóng và ngứa ran ở các ngón tay, chân. Ở mức độ nặng nhất, chúng có thể gây đau tim hoặc đột quỵ do thiếu hụt ô-xy trong máu, khiến máu không đến được các cơ quan quan trọng.

1. Tập thể dục thường xuyên

Tập thể dục là một trong những cách hiệu quả nhất để làm tăng sự tuần hoàn máu. Chỉ cần 30 phút tập luyện đều đặn từ 4 đến 5 lần trong một tuần là đủ để hạn chế một cách cơ bản các nguy cơ có liên quan đến tim mạch. Đây cũng là cách làm tăng hoạt động bơm máu của tim và tăng số lượng các mao dẫn. Việc tập luyện chỉ bao gồm các hình thức hoạt động chân tay khá đơn giản như đi bộ, chạy bộ, leo cầu thang, đạp xe đạp hoặc bơi… chứ không nhất thiết phải cần đến các bài tập nặng ở những trung tâm thể dục thể thao. Những hoạt động đơn giản là biện pháp tuyệt vời để cải thiện tỷ lệ tuần hoàn máu. Nếu không có thời gian, bạn có thể tập vài động tác đơn giản tại nhà như xoay cổ chân, cánh tay theo vòng tròn. Đi loanh quanh trong nhà hoặc trong văn phòng cũng giúp máu lưu thông tốt hơn.

2. Chế độ ăn lành mạnh

Để sống khỏe, bạn cần phải xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh. Tránh tiêu thụ quá mức bất kỳ loại thức ăn nào, đặc biệt là những thứ chứa nhiều chất béo bão hòa như các sản phẩm từ sữa, dầu ăn đã được hy-đrô hóa… Thay vào đó, hãy ăn nhiều chất béo có lợi như các a-xít béo ô-mê-ga 3 và các a-xít béo đơn chưa no. Bên cạnh đó, cần ăn thật nhiều các loại rau có màu xanh đậm, trái cây và lương thực thô. Hạn chế tiêu thụ đường, muối, tăng cường thêm chất xơ trong khẩu phần ăn. Chế độ ăn uống không phù hợp có thể gây ra những ảnh hưởng bất lợi cho mức cholesterol trong máu, là nguyên nhân dẫn đến sự hình thành các mảng bám trong thành động mạch khiến máu không thể chảy thoải mái như bình thường, gây cản trở cho quá trình tuần hoàn máu bình thường của cơ thể.

3. Những thức uống có lợi cho sức khỏe

Lượng huyết thanh chính là yếu tố quyết định huyết áp và chức năng tuần hoàn của máu. Mất nước có thể làm giảm bớt lượng máu do lượng nước của máu suy giảm. Ở mức độ nghiêm trọng, sự mất nước sẽ là nguyên nhân khiến tỷ lệ tuần hoàn của máu giảm sút. Do đó, cần uống thật nhiều nước để cơ thể luôn được cung cấp đủ nước.

4. Xây dựng một lối sống năng động

6. Mát-xa

Mát-xa là một trong những phương pháp giúp cải thiện khả năng tuần hoàn tốt và lâu đời nhất. Đây không chỉ đơn giản là một kỹ thuật giúp thư giãn mà còn mang lại nhiều lợi ích tốt cho sức khỏe. Cơ thể bị đau nhức là do sự thiếu hụt lượng ô-xy cung cấp đến các cơ khiến cho chúng bị căng, gây ra các cơn co rút. Mát-xa sẽ làm dịu các cơ đang bị căng và giúp vận chuyển ô-xy đến các cơ.

7. Tận dụng những lợi ích từ tư thế của cơ thể

Cơ thể của chúng ta luôn chịu sự tác động của trọng lực. Lực hút của trái đất luôn kéo máu đi xuống dưới, ra xa khỏi tim. Chính vì vậy, thay đổi tư thế của cơ thể là một trong những cách dễ dàng nhất để cải thiện sự tuần hoàn cục bộ. Tận dụng trọng lực để hỗ trợ cho hoạt động của hệ tuần hoàn bằng cách thay đổi vị trí của cơ thể sao cho tim luôn nằm bên dưới vị trí mà bạn muốn tăng hoạt động tuần hoàn của chúng. Một số động tác của môn yoga như đứng bằng vai hoặc bằng đầu… chính là các động tác áp dụng nguyên lý hoạt động của lực hút trái đất đã nêu trên.

8. Lựa chọn các biện pháp chữa bệnh bằng nước

Những biện pháp chữa bệnh bằng nước bao gồm tắm nước ấm, tắm hơi, tắm nóng lạnh (thay đổi giữa nước nóng và nước lạnh)… Liệu pháp chữa bệnh bằng nước (hay còn gọi là thủy liệu pháp) hướng đến mục tiêu giúp cơ thể thư giãn, làm giãn nỡ các mạch máu ngoại biên (động mạch và tĩnh mạch ở chân, tay, vùng bụng dưới, cánh tay, cổ và đầu), giúp máu di chuyển nhanh và nhẹ nhàng hơn. Đây chính là những dấu hiệu của sự tuần hoàn máu đúng cách.

9. Bỏ thuốc lá

Thuốc lá chính là yếu tố đầu tiên chịu trách nhiệm cho những căn bệnh của hệ thống mạch ngoại biên (bệnh về các mạch máu bên ngoài tim và não). Chúng gây ra những thay đổi theo hướng làm thoái hóa phần bên trong các mạch máu, dẫn đến việc làm xơ cứng các động mạch. Hệ quả là máu không thể tuần hoàn tốt.

Phụ nữ bị mắc các bệnh tim mạch muộn hơn nam giới. Khoa học đã chứng minh rằng ở độ tuổi sinh nở, hệ thống tim mạch của phụ nữ được bảo vệ bởi các hormone sinh dục nữ (estrogen), các hormone sinh dục này có tác dụng giảm hàm lượng cholesterol của cơ thể, bảo vệ thành mạch và tim. Phụ nữ qua sinh đẻ thì hệ thống tim mạch càng được bảo vệ tốt hơn.

Ảnh minh họa

Phụ nữ thường hay bị các rối loạn tuyến giáp hơn so với đàn ông và các rối loạn tuyến giáp gây ra những ảnh hưởng xấu với chức năng tim mạch ví dụ gây tăng nhịp tim.

Phụ nữ thường có nhiều vấn đề (áp lực) trong gia đình và công việc hơn so với đàn ông. Phái nữ ngày càng bị tác động bởi các stress do sự thay đổi vị trí xã hội của họ trong thời gian gần đây, và điều đó dẫn đến sự phá vỡ các cơ chế bảo vệ sức khỏe, đặc biệt gây nên các rối loạn tim mạch.

Hệ thống tim mạch ở phụ nữ dễ bị tổn thương hơn khi có tác động của các tác nhân độc hại, ví dụ thuốc lá, rượu bia… Các nghiên cứu cho thấy, 10 điếu thuốc lá sẽ gây ra tác hại với phụ nữ như 15 điếu thuốc với đàn ông.

Như vậy ngoài các nguy cơ mắc bệnh tim mạch như ở đàn ông, ở phụ nữ còn có các nguy cơ bổ sung. Hơn nữa, bệnh huyết áp cao, xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành ở phụ nữ diễn biến phức tạp hơn, hiệu quả chữa trị kém hơn so với đàn ông nên vấn đề phòng bệnh, phát hiện và chữa trị kịp thời các bệnh này là quan trọng hàng đầu.

Những biện pháp phòng ngừa bệnh tim mạch ở phụ nữ

- Giảm cân nếu bị thừa cân, luôn duy trì cân nặng ở mức hợp lý (phụ nữ ngoài 40 tuổi cân nặng hợp lý có thể tính bằng cách lấy chiều cao (cm) trừ đi 100 hoặc 105).

- Phụ nữ không nên uống rượu bia, hút thuốc lá.

- Tăng cường rèn luyện thể dục thể thao: đi bộ nhanh 40-60 phút/buổi, tốt nhất là hằng ngày, hoặc không dưới 5 buổi/tuần.

- Chế độ ăn uống phải hợp lý: đủ no, đủ chất, thức ăn đa dạng và bảo đảm vệ sinh.

- Hạn chế sử dụng muối ăn: không quá 5-6g/ngày.

- Không ăn thịt mỡ, da động vật và hạn chế các đồ ăn có chứa nhiều cholesterol như trứng gia cầm, tim, gan động vật, bơ, kem, sôcôla. Tăng số ngày ăn cá, đậu trong tuần, dùng dầu thực vật để chế biến thức ăn…

- Luôn kiểm soát hàm lượng cholesterol, glucoza máu và các chỉ số huyết áp ở mức độ cho phép (không vượt quá 140/90mmHg, người bị tiểu đường – không vượt quá 130/90mmHg).

- Học cách điều hòa cuộc sống (trong gia đình, tại công sở, ngoài xã hội) để giảm nguy cơ bị tác động của stress.

Theo TS Đặng Quốc Nam – Gia đình & Xã hội

Căng thẳng tâm lý thúc đẩy quá trình vữa xơ động mạch

Khi bị căng thẳng về tâm lý cấp tính có thể gây rung thất dẫn đến đột tử.

Có thể đột tử vì stress

Sức khỏe sẽ giảm sút khi bạn ngày càng phải chịu nhiều áp lực công việc. Vì vậy, ăn uống điều độ 3 bữa một ngày là rất cần thiết.

Những thực phẩm không thể thiếu trong chế độ ăn:

- Ăn nhiều thức ăn thô, đặc biệt là gạo và ngũ cốc.

- Ăn nhiều hoa quả và rau xanh.

- Một lượng nhỏ vừa phải chất béo, dầu và protein như thịt lợn, thịt gà, cá…

- Uống nhiều nước (ít nhất 8 cốc nước một ngày).

Vận động

Thể dục thường xuyên, điều độ, 30 – 45 phút mỗi ngày sẽ làm giảm căng thẳng và giúp bạn ngủ ngon hơn.

Bất cứ bài tập thể dục nào cũng đều tốt cho cơ thể, miễn là phải tập đều đặn. Hai nguyên tắc cơ bản của sự điều độ đó là:

- Không để mồ hôi ra quá nhiều.

- Hãy trò chuyện với người khác trong khi tập vì nó giúp bạn biết mình đang tập quá sức khi thấy khó nói chuyện.

Hít thở

Học cách thở đều và sâu để giúp lồng ngực mở rộng hoàn toàn. Đây là một trong những cách giảm stress tốt nhất. Thở sâu sẽ giúp bạn tránh được khả năng bị stress. Nếu bạn muốn học cách thở đúng, tốt nhất là nhờ bác sĩ hướng dẫn. Cách này rất tốt cho những người phiền muộn, hay lo lắng.

Nghỉ ngơi hợp lý

Bất kỳ ai từng bị stress đều hiểu rằng ngủ đẫy giấc là việc đầu tiên cần phải làm. Người trưởng thành cần ngủ 8 tiếng mỗi ngày. Cơ thể cần ngủ để tái tạo và hồi phục vì thế, tránh uống chất cồn, ăn nhiều vào buổi tối và ngủ trưa vừa phải. Khi ngủ sâu, hơi thở, nhịp tim và cả huyết áp đều sẽ ở mức thấp nhất.

Tạm dừng công việc và thả lỏng cả tâm hồn và cơ thể trong không gian yên tĩnh. Hãy tuân theo đòi hỏi nghỉ ngơi của cơ thể để tinh thần sảng khoái thay vì phải kiềm chế, làm tăng thêm sự căng thẳng hay thất vọng về công việc.

Tránh những thói quen xấu

Tránh dùng chất cồn quá nhiều

Nhiều người coi chất cồn là một công cụ giảm stress và thường thì ly đầu tiên mang lại sự thư thái dễ chịu nhưng cảm giác đó sẽ qua “nhanh như gió thoảng”.

Chất cồn là một chất giảm đau tác động tới hệ thần kinh nhưng nếu dùng kéo dài sẽ gây ra suy nhược, trầm cảm. Vì thế, khi bị stress, tốt nhất là tránh xa chất cồn vì thường nó sẽ dẫn dụ bạn uống nhiều hơn 1 ly như dự kiến.

Giảm lượng muối trong thức ăn

Khi ăn mặn, lượng muối hấp thụ vào cơ thể lâu dài sẽ gây rối loạn sự vận chuyển các chất dinh dưỡng vào từng tế bào trong cơ thể.

Ăn quá nhiều muối và trong một thời gian dài sẽ làm tăng huyết áp và gây nguy hiểm cho tim. Nếu huyết áp quá cao có thể dẫn tới cảm giác mệt mỏi. Và nếu thường xuyên như vậy thì cơ thể sẽ không đủ sức chống chọi với stress.

Bỏ thuốc lá

Chất nicotin trong thuốc lá sẽ khiến nồng độ serotonin trong não tăng nhẹ. Khi tình trạng này kéo dài sẽ gây ra stress. Hơn thế, nó còn có thể dẫn tới ung thư, mất ngủ, rối loạn cương dương, mụn, bệnh tim, nếp nhăn, ung thư phổi…

Khói thuốc gây hại cho từng tế bào trong cơ thể bởi nó cướp mất dưỡng khí từ đó làm phản ứng với stress trở nên chậm chạp.

Bố trí công việc

Dành thời gian, đặc biệt là buổi sáng để suy ngẫm và tập thể dục sẽ làm giảm stress.

Sắp xếp công việc hợp lý để có thời gian nghỉ ngơi giữa giờ.

Không nên làm việc căng thẳng quá sức nếu muốn có một ngày làm việc thoải mái.

Tóm lại, nếu tinh thần bạn không căng thẳng thì hãy cố tập trung hơn vào công việc hằng ngày của mình và làm chúng tốt hơn.

Một cách mà người Nhật Bản thường áp dụng là trau dồi tinh thần và giá trị cảm xúc để có được tinh thần thoải mái, yêu đời.

“Những người thành công là những người có nhiều phương án để giải tỏa stress. Nếu cứ khư khư một cách thì có thể bạn sẽ gặp rắc rối nếu nó không còn hiệu quả nữa”.

Theo  ThS. Phạm Trần Linh – Sức khỏe & Đời sống

Tổn thương viêm tắc động mạch chân.

Nếu bệnh nhân để thõng chân xuống (để máu dồn xuống chân nhiều hơn) thì thấy da đỡ tái nhợt và hồng lên. Làm nghiệm pháp gẫp duỗi cổ chân: bệnh nhân nằm sấp, gấp duỗi khớp cổ chân vài lần thì sẽ thấy chỉ trong vài giây bàn chân của bệnh nhân sẽ trở nên tái nhợt; khi bệnh nhân đứng dậy nếu trong 10 giây màu da bàn chân không trở lại bình thường thì chứng tỏ có tổn thương VTĐM chi dưới. Nếu bệnh nhân ngồi trên giường hay trên ghế buông thõng chân xuống, theo dõi thời gian các tĩnh mạch mu chân đầy trở lại: bình thường các tĩnh mạch này đầy trở lại trong vòng 7 giây, nếu thời gian dài hơn chứng tỏ có thể có VTĐM. Bắt mạch chày sau và mạch mu chân, so sánh mạch ở hai chân thấy mạch yếu hoặc mất. Rối loạn tiết mồ hôi: da ở chi bị viêm tắc động mạch thường khô, teo. Lông chân thưa, rụng. Các cơ bị teo, nhẽo. Xương chi bị xốp do loãng xương. Loét và hoại tử đầu chi thường thấy ở giai đoạn cuối của bệnh, cảm giác đau ở chi tăng lên và liên tục, xuất hiện các vết loét ở đầu ngón chân và mu bàn chân, toàn trạng bệnh nhân suy sụp do nhiễm khuẩn, nhiễm độc nặng.

Dị dạng động tĩnh mạch não (DDĐTMN) là bệnh bẩm sinh, hình thành một đám rối mạch máu bất thường trong não, nối thông động mạch và tĩnh mạch não, không đi qua hệ mao mạch bình thường của não, không cấp máu cho nhu mô não, khi vỡ gây đột qụy chảy máu não.

Biểu hiện của DDĐTMN

Khi chưa vỡ: Bệnh nhân có biểu hiện đau đầu mạn tính, điều trị nội khoa không khỏi, có những cơn co giật kiểu động kinh. Những trường hợp kích thước tổn thương dị dạng lớn có thể gây chèn ép não và thiếu máu não gây bại liệt tay chân… Cũng có thể không có triệu chứng gì, được phát hiện tình cờ khi chụp cắt lớp, cộng hưởng từ hoặc chụp mạch não vì lý do khác.

Khi bị vỡ: gây đột quỵ chảy máu não, thường chảy máu trong nhu mô não, có thể chảy máu não thất hoặc kết hợp, rất hiếm khi chảy máu dưới nhện. Triệu chứng đột ngột, cấp tính với mức độ nặng nhẹ khác nhau với các biểu hiện: đau đầu dữ dội, nôn, buồn nôn, tăng huyết áp, ý thức có thể bình thường, hoặc lơ mơ, thậm chí hôn mê, bại liệt nửa người, khó nói hoặc không nói được…

Dị dạng động tĩnh mạch não phát triển theo thời gian, tồn tại không triệu chứng trong nhiều năm và được phát hiện chủ yếu ở độ tuổi 45 trở xuống trong 3 tình huống: chảy máu não (50-60%), đau đầu, động kinh (40-45%), hoặc tình cờ (5-10%). Một số bệnh nhân được phát hiện bệnh khá muộn (60-70 tuổi).

Nếu nghi ngờ bị DDĐTMN, bệnh nhân cần được chụp cộng hưởng từ não và mạch máu não (MRI và MRA) hoặc cắt lớp vi tính (CT) (đặc biệt nếu có CT đa lớp cắt MSCT là tốt nhất) để phát hiện tổn thương. Chụp mạch não số hóa xóa nền (DSA) là cần thiết để đánh giá chi tiết hình thái cấu trúc dị dạng mạch máu não.

Cần làm gì khi bệnh nhân bị đột quỵ não và phát hiện vỡ DDĐTMN?

Mỗi dạng đột quỵ não được chẩn đoán và điều trị theo một quy trình khác nhau. Bệnh nhân có biểu hiện bị đột quỵ não cần được đưa ngay đến bệnh viện tỉnh, thành phố gần nhất để được khám xét, xử trí cấp cứu rối loạn hô hấp, tim mạch và chụp CT não cấp cứu.

Nếu có chảy máu não, các bác sĩ sẽ xác định loại chảy máu não, dự đoán nguyên nhân để có hướng xử trí đúng. Nếu chảy máu nhu mô não do vỡ các mạch nhỏ trên bệnh nhân tăng huyết áp, vữa xơ động mạch thì không cần chụp mạch máu não. Ngược lại, nếu nghĩ đến chảy máu do bệnh của mạch máu não (phồng động mạch não, DDĐTMN) thì cần chuyển bệnh nhân lên tuyến trên càng sớm càng tốt để chụp mạch não (DSA) và can thiệp điều trị cấp cứu.

Phương pháp điều trị DDĐTMN

Phẫu thuật mở: mở hộp sọ, kẹp và cắt các mạch máu dị dạng.

Phẫu thuật tia xạ: dùng chùm tia xạ chiếu từ ngoài làm tổn thương các tế bào thành mạch bệnh lý, làm hẹp dần và tắc các mạch dị dạng.

Can thiệp nội mạch: dùng ống thông nhỏ đi qua động mạch đùi lên não, sử dụng chất gây tắc là keo (glue) hoặc onyx để bơm tắc dị dạng động tĩnh mạch qua ống thông (nút mạch).

Can thiệp nút mạch điều trị DDĐTMN

Sau nút mạch điều trị DDĐTMN

- Nếu là DDĐTMN chưa vỡ thì cần nằm viện 3 – 5 ngày sau điều trị nút mạch. Ngược lại, nếu là DDĐTMN đã vỡ cần nằm viện 7 – 14 ngày, thậm chí lâu hơn để điều trị và theo dõi các rối loạn do chảy máu gây ra.

- Cần điều trị nội khoa và phục hồi chức năng tích cực cho bệnh nhân nếu có di chứng.

- Bệnh nhân có thể trở lại cuộc sống lao động và học tập bình thường sau khi đã hồi phục tốt.

- Cần kiểm tra lại kết quả điều trị sau 6 tháng và 2 năm bằng chụp mạch não DSA, hoặc chụp cộng hưởng từ để khẳng định DDĐTMNđã được nút kín hoàn toàn.

Viêm động mạch tế bào khổng lồ (GCA) là tình trạng viêm niêm mạc của các động mạch  – các mạch máu mang máu giàu oxy từ tim với phần còn lại của cơ thể. Thông thường, nó ảnh hưởng đến các động mạch trong đầu. Vì lý do này, bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ đôi khi được gọi là bệnh viêm động mạch thái dương hoặc viêm động mạch sọ.

Viêm động mạch tế bào khổng lồ thường xuyên gây ra nhức đầu, đau hàm và bị mờ hoặc nhìn đôi. Mù ít thường xuyên, đột quỵ là những biến chứng nghiêm trọng nhất của bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ.

Điều trị bằng thuốc corticosteroid thường làm giảm triệu chứng của bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ và có thể ngăn chặn mất tầm nhìn. Có thể sẽ bắt đầu cảm thấy tốt hơn trong ngày bắt đầu điều trị.

I. CÁC TRIỆU CHỨNG CỦA VIÊM ĐỘNG MẠCH TẾ BÀO KHỔNG LỒ

Các triệu chứng thường gặp nhất của viêm động mạch tế bào khổng lồ là đau đầu và đau thường nghiêm trọng. Một số người, tuy nhiên, có đau chỉ có một thái dương hoặc ở mặt trước của đầu.

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ có thể khác nhau. Đối với một số người, sự khởi đầu của tình trạng này cảm thấy như bị cúm, với đau nhức bắp thịt khắp cơ thể (đau cơ), sốt và mệt mỏi cũng như đau đầu.

Nói chung, dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ bao gồm:

• Dai dẳng nặng đầu và đau, thường là trong khu vực thái dương.
• Giảm thị lực hoặc nhìn đôi.
• Da đầu nhạy cảm, nó có thể làm tổn thương để chải tóc hoặc thậm chí đặt đầu trên gối, đặc biệt là nơi mà các động mạch bị viêm.
• Hàm đau (claudication) khi  nhai.
• Đột ngột, thường xuyên mất thị giác ở một mắt.
• Sốt.
• Ngoài ý muốn giảm cân.

Đau và tê cứng ở cổ, cánh tay hay hông là triệu chứng phổ biến của rối loạn liên quan, viêm đau nhiều cơ khớp (rheumatica polymyalgia). Khoảng một nửa số người có GCA cũng có rheumatica polymyalgia.

Đến gặp bác sĩ khi

Nếu bị nhức đầu, mới liên tục hoặc bất kỳ các vấn đề được liệt kê ở trên, gặp bác sĩ không chậm trễ. Nếu được chẩn đoán với GCA, bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt thường có thể giúp ngăn ngừa mù lòa.

II. NGUYÊN NHÂN GÂY VIÊM ĐỘNG MẠCH TẾ BÀO KHỔNG LỒ

Động mạch là những ống mềm dẻo, dày, đàn hồi. Oxy máu từ tim thông qua động mạch chính của cơ thể, các động mạch chủ. Động mạch chủ này sau đó phân chia thành các động mạch nhỏ hơn mà cung cấp máu cho tất cả các phần của cơ thể, bao gồm cả bộ não và cơ quan nội tạng.

Với bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ, một số trong những động mạch bị viêm, làm cho chúng bị sưng. Những gì gây ra các động mạch bị viêm không được biết.

Mặc dù hầu hết các động mạch lớn và vừa có thể bị ảnh hưởng, sưng thường xảy ra ở các động mạch thái dương trong đầu, nằm ngay trước tai và tiếp tục lên da đầu. Trong một số trường hợp, sưng ảnh hưởng đến chỉ là một phần của động mạch.

III. YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA VIÊM ĐỘNG MẠCH TẾ BÀO KHỔNG LỒ

Mặc dù nguyên nhân chính xác của bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ là không biết đến, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ, bao gồm:

Tuổi. Viêm động mạch tế bào khổng lồ ảnh hưởng đến hầu như chỉ những người lớn tuổi, độ tuổi trung bình lúc bắt đầu của bệnh là 70, và nó hiếm khi xảy ra ở người trẻ tuổi hơn 50.

Giới tính. Phụ nữ là khoảng hai lần khả năng phát triển bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ hơn đàn ông.

Địa lý. Mặc dù viêm động mạch tế bào khổng lồ có thể ảnh hưởng đến bất cứ ai, người sinh ra ở các nước Bắc Âu xuất hiện để có mức cao hơn của bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ. Người gốc Bắc Âu đặc biệt có nguy cơ.

Polymyalgia rheumatica. Những người có tình trạng viêm khớp rheumatica polymyalgia (PMR), gây tê cứng và đau ở cổ, vai và hông, có tăng nguy cơ viêm động mạch tế bào khổng lồ. Khoảng 10 đến 15 phần trăm của những người có rheumatica polymyalgia cũng có bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ.

IV. CÁC BIẾN CHỨNG CỦA VIÊM ĐỘNG MẠCH TẾ BÀO KHỔNG LỒ

Viêm động mạch tế bào khổng lồ có thể gây ra các biến chứng sau đây:

Mù lòa. Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất của GCA. Sưng xảy ra với bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ thu hẹp mạch máu, làm giảm lượng máu và do đó oxy và chất dinh dưỡng quan trọng đến các mô của cơ thể giảm. Giảm lưu lượng máu đến mắt  có thể gây ra đột ngột mất thị lực không đau ở một mắt, trong trường hợp hiếm gặp cả hai mắt. Thật không may, mù thường vĩnh viễn.

Phình động mạch chủ. Có bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ làm tăng nguy cơ phình mạch. Phình mạch là một phình hình thành trong mạch máu bị suy yếu, thường là trong các động mạch chủ, động mạch lớn chạy xuống trung tâm của ngực và bụng. Phình động mạch chủ là một tình trạng nghiêm trọng bởi vì nó có thể vỡ, gây chảy máu đe dọa tính mạng. Bởi vì nó có thể xảy ra ngay sau khi chẩn đoán ban đầu của GCA, bác sĩ có thể theo dõi sức khỏe của động mạch chủ ngực hàng năm với X – quang hoặc kiểm tra hình ảnh khác như siêu âm, CT scan hoặc MRI.

Đột quỵ. Trong một số trường hợp, một cục máu đông có thể hình thành trong một động mạch bị ảnh hưởng, gây cản trở dòng máu hoàn toàn, lấy đi một phần oxy và chất dinh dưỡng cần thiết của bộ não và gây ra đột quỵ. Tình trạng nghiêm trọng này là một biến chứng hiếm gặp của GCA.

V. XÉT NGHIỆM CHUẨN ĐOÁN VIÊM ĐỘNG MẠCH TẾ BÀO KHỔNG LỒ

Viêm động mạch tế bào khổng lồ có thể khó chẩn đoán vì triệu chứng ban đầu của nó giống với những điều kiện phổ biến. Vì lý do này, bác sĩ sẽ cố gắng để loại trừ các nguyên nhân khác có thể có của vấn đề.

Để giúp chẩn đoán bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ, có thể có một số hoặc tất cả các xét nghiệm sau đây:

Khám nghiệm lâm sàng. Ngoài ra để hỏi về các triệu chứng và lịch sử y tế, bác sĩ có thể thực hiện một bài kiểm tra toàn diện về thể chất, đặc biệt chú ý đến các động mạch thái dương. Thông thường, một hoặc cả hai động mạch.

Xét nghiệm máu. Nếu bác sĩ nghi ngờ viêm động mạch tế bào khổng lồ, có thể có một xét nghiệm máu để kiểm tra tốc độ lắng hồng cầu – thường được gọi là tỷ lệ sed.

Thử nghiệm này đo lường mức độ tế bào máu đỏ nhanh chóng giảm xuống dưới đáy của một ống máu. Tế bào máu đỏ giảm nhanh chóng có thể chỉ ra viêm nhiễm trong cơ thể. Cũng có thể có một bài kiểm tra các biện pháp protein phản ứng C (CRP), một chất gan sản xuất khi viêm. Các xét nghiệm tương tự có thể được sử dụng để theo dõi sự tiến bộ trong khi điều trị.

Sinh thiết. Cách tốt nhất để xác định chẩn đoán GCA là bằng cách lấy một mẫu nhỏ (sinh thiết) của động mạch thái dương. Bởi vì viêm có thể xảy ra trong tất cả các bộ phận của động mạch, mẫu nhiều hơn một có thể là cần thiết.

Thủ tục này được thực hiện trên cơ sở bệnh nhân ngoại trú gây tê tại chỗ, thường là với sự khó chịu ít hoặc sẹo. Mẫu sẽ được kiểm tra dưới kính hiển vi trong phòng thí nghiệm. Nếu có GCA, các động mạch thường sẽ hiển thị tình trạng viêm bao gồm các tế bào bất thường lớn, gọi là tế bào khổng lồ, trong đó cung cấp cho các bệnh tên của nó.

Thật không may, sinh thiết là không đơn giản. Có thể có GCA và vẫn có kết quả sinh thiết âm. Nếu kết quả không rõ ràng, bác sĩ có thể tư vấn cho một sinh thiết động mạch thái dương ở phía bên kia đầu.

Mặc dù là một sinh thiết thử nghiệm tiêu chuẩn động mạch thái dương để chẩn đoán GCA, kiểm tra hình ảnh cũng có thể được sử dụng để chẩn đoán GCA và theo dõi điều trị. kiểm tra có thể bao gồm:

MRI / chụp động mạch. Thử nghiệm này kết hợp việc sử dụng hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) với việc sử dụng một vật liệu tương phản tạo ra hình ảnh chi tiết của các mạch máu. Hãy cho bác sĩ biết trước thời hạn nếu không thoải mái được giới hạn trong một không gian nhỏ, bởi vì thử nghiệm được tiến hành trong một máy dạng ống.

Siêu âm. Những máy này sử dụng sóng âm thanh để tạo ra hình ảnh của máu chảy qua các mạch máu.

Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET). Sử dụng một giải pháp tracer tĩnh mạch có chứa một lượng nhỏ chất phóng xạ, PET scan có thể tạo ra hình ảnh chi tiết của các mạch máu và làm nổi bật các khu vực của viêm.

VI. ĐIỀU TRỊ VIÊM ĐỘNG MẠCH TẾ BÀO KHỔNG LỒ

Điều trị cho GCA bao gồm liều lượng cao của một loại thuốc corticosteroid như prednisone. Bởi vì ngay lập tức điều trị là cần thiết để ngăn ngừa mất thị lực, bác sĩ có thể bắt đầu dùng thuốc ngay cả trước khi khẳng định chẩn đoán bằng sinh thiết.

nên bắt đầu cảm thấy tốt hơn chỉ trong vòng vài ngày, nhưng có thể cần phải tiếp tục dùng thuốc cho một đến hai năm hoặc lâu hơn. Sau tháng đầu tiên, bác sĩ dần dần có thể bắt đầu giảm liều lượng cho đến khi đạt đến liều thấp nhất của corticosteroid cần thiết để kiểm soát tình trạng viêm được đo bằng tỷ lệ CRP sed và thử nghiệm. Một số triệu chứng có thể trở lại trong thời gian này giảm dần.

Corticosteroid là gì?

Corticosteroids là thuốc chống viêm mạnh mẽ bắt chước những tác động của hormone được sản xuất bởi tuyến thượng thận. Các loại thuốc hiệu quả có thể làm giảm đau, nhưng sử dụng lâu dài, đặc biệt là ở liều lượng cao có thể dẫn đến một số tác dụng phụ nghiêm trọng.

Những người lớn tuổi, những người có nhiều khả năng được điều trị bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ, đặc biệt có nguy cơ bị tác dụng phụ vì chúng dễ bị các điều kiện nhất định mà cũng có thể được gây ra bởi corticosteroids. Chúng bao gồm:

• Loãng xương.
• Cao huyết áp.
• Cơ yếu.
• Bệnh tăng nhãn áp.
• Đục thủy tinh thể.
• Các tác dụng phụ của liệu pháp corticosteroid bao gồm:
• Tăng cân.
• Tăng lượng đường trong máu, đôi khi dẫn đến bệnh tiểu đường.
• Thu hẹp thâm tím da.
• Giảm chức năng của hệ thống miễn dịch, dẫn đến chữa bệnh chậm.

Để truy cập các tác dụng phụ tiềm năng của điều trị corticosteroid, bác sĩ có thể theo dõi mật độ xương và có thể quy định bổ sung canxi và vitamin D hoặc các thuốc khác để giúp ngăn ngừa mất xương. Bác sĩ cũng có khả năng để theo dõi huyết áp và có thể đề nghị một chương trình tập thể dục, thay đổi chế độ ăn uống và thuốc men để giữ cho huyết áp trong một phạm vi bình thường. Hầu hết các tác dụng phụ mất đi khi điều trị corticosteroid được dừng lại.

Phương pháp điều trị mới

Các nhà nghiên cứu đang cố gắng tìm phương pháp điều trị mà công việc cũng như corticosteroid gây ra tác dụng phụ hơn.

Một loại thuốc đang được điều tra là methotrexate, thường được dùng để điều trị bệnh ung thư nhất định và một số điều kiện viêm nhiễm như viêm khớp dạng thấp. Hy vọng là bằng cách sử dụng cả hai methotrexate và prednisone để điều trị những người có GCA, nó sẽ có thể sử dụng prednisone ít hơn. kết quả nghiên cứu sơ bộ là mâu thuẫn nhau, vì vậy cần nghiên cứu thêm.

Hỏi bác sĩ về việc dùng giữa 81 và 100 mg aspirin mỗi ngày (chống tiểu cầu). Đưa vào hàng ngày, aspirin có thể làm giảm nguy cơ mù lòa và đột quỵ.

Phong cách sống và biện pháp khắc phục

Khi bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ được chẩn đoán và điều trị sớm, tiên lượng thường là tuyệt vời. Triệu chứng sẽ được cải thiện nhanh chóng sau khi bắt đầu điều trị corticosteroid, và tầm nhìn không có khả năng bị ảnh hưởng. Thách thức lớn nhất trong trường hợp này có thể đối phó với bất kỳ tác dụng phụ của thuốc. Những gợi ý sau đây có thể giúp:

Ăn một chế độ ăn uống khỏe mạnh. Ăn uống tốt có thể giúp ngăn ngừa các vấn đề tiềm năng, chẳng hạn như xương mỏng, huyết áp cao và tiểu đường. Nhấn mạnh trái cây và rau quả, ngũ cốc, thịt nạc và cá, trong khi hạn chế muối, đường và rượu. Hãy chắc chắn để có đủ lượng canxi và vitamin D. Các chuyên gia khuyên nên từ 1.000 và 1.500 mg canxi và 800 đơn vị quốc tế (IU) vitamin D mỗi ngày. Kiểm tra với bác sĩ để xem liều phù hợp.

Tập thể dục thường xuyên. Thường xuyên tập thể dục aerobic, chẳng hạn như đi bộ, có thể giúp ngăn ngừa mất xương, huyết áp cao và tiểu đường. Cũng lợi ích tim và phổi. Ngoài ra, nhiều người tìm thấy tập thể dục để cải thiện tâm trạng của họ và ý nghĩa tổng thể được tốt. Nếu không sử dụng tập thể dục, bắt đầu từ từ và xây dựng từng bước, với mục tiêu ít nhất 30 phút trên hầu hết các ngày. Bác sĩ có thể giúp lập kế hoạch một chương trình tập luyện thích hợp.

Đối phó và hỗ trợ

Học tất cả mọi thứ có thể về bệnh viêm động mạch tế bào khổng lồ và điều trị của nó có thể giúp cảm thấy kiểm soát được tình trạng. Nhóm chăm sóc sức khỏe có thể trả lời câu hỏi và các nhóm hỗ trợ trực tuyến cũng có thể được giúp đỡ. Biết tác dụng phụ có thể có của bất kỳ loại thuốc, và báo cáo bất kỳ sự thay đổi trong sức khỏe với bác sĩ.

Theo camnangbenh